Mimari Projede Aydınlatma Şartnamesi Nasıl Yazılır?

Bu rehberi okuduktan sonra elinizde şu üç şey olacak: ihaleye hazır bir aydınlatma şartname şablonu, armatür başına kontrol etmeniz gereken minimum teknik parametre listesi ve muğlak ifadeleri reddeden tedarikçi değerlendirme kriterleri.

Neden Aydınlatma Şartnamesi Projenin En Riskli Belgesidir?

Bir ofis projesinde şartnameye “LED downlight, 3000K, 600 lm” yazmak hukuki olarak geçerlidir. Ama ihale sürecinde size Ra 75’lik bir armatür teklif edilir, driver ömrü 15.000 saate iner ve gömme derinliği mimari kesitinizle çelişir — hepsi teknik olarak şartnameye “uygundur.”

Sorun teknik bilgi eksikliği değildir. Sorun şartnamenin hangi parametreleri tanımladığı, hangilerini boş bıraktığıdır.

Aydınlatma şartnamesi yazımında boş bırakılan her parametre, ihale sürecinde en düşük standarda doğru bir baskıya dönüşür. Bu rehber o boşlukları kapatmak için yazıldı.

Şartnamenin Anatomisi: Dört Katman

İyi bir aydınlatma şartnamesi dört katmandan oluşur. Bunların sırası önemlidir; bir üst katman tanımlanmadan alt katmana geçilemez.

1. Katman: Fotometrik Performans Parametreleri

Bu katman ölçülebilir değerleri içerir. Aksi belirtilmedikçe aşağıdaki tablo minimum kabul kriterlerini gösterir:

Parametre	Konut/Otel	Ofis/Ticari	Müze/Mağaza
Lümen (çıkış)	≥ 600 lm	≥ 900 lm	Noktaya göre
CRI / Ra	≥ 90	≥ 83	≥ 95
Renk sıcaklığı toleransı	±100K	±150K	±75K
MacAdam adımı	≤ 3 SDCM	≤ 4 SDCM	≤ 2 SDCM
L70 ömrü	≥ 50.000 saat	≥ 50.000 saat	≥ 50.000 saat
UGR (kamaşma)	—	≤ 19	—

MacAdam adımı çoğu şartnamede yer almaz; ancak aynı Kelvin değerinde üretilmiş iki armatür arasında gözle algılanabilen renk kayması bunu belirler. Müze ve mağaza projelerinde 2 SDCM üzerini kabul etmemek şart haline gelmelidir. Teknik terimler için teknik sözlüğümüze bakabilirsiniz.

UGR ≤ 19 kriteri açık ofis planlamalarında Avrupa normu EN 12464-1’in zorunlu kıldığı değerdir. Bunu şartnameye yazmak, tedarikçiden fotometri raporu talep etme hakkı doğurur.

2. Katman: Elektriksel ve Kontrol Gereksinimleri

Fotometrik veriler kadar önemli, ama çok daha sık atlanan parametreler:

Driver tipi: Sabit akım (constant current) veya sabit gerilim (constant voltage) — karıştırıldığında armatür ömrü dramatik biçimde kısalır.
Dimmer uyumluluğu: DALI, 0-10V veya Triac — bina otomasyon sisteminizle hangi protokolün konuşacağını şartname aşamasında netleştirin. Sonradan protokol değiştirmek kablo altyapısını etkiler.
Power factor (PF): ≥ 0.9 belirtin. Düşük PF elektrik tesisatı üzerinde ek yük yaratır; büyük projelerde bu hesaba katılmayan bir kapasite sorunu haline gelir.
THD (harmonik bozulma): ≤ %15 talebi standart hale getirin.
Surge protection: Dış mekan ve endüstriyel uygulamalarda en az 4kV’lik koruma belirtin.

3. Katman: Montaj ve Yapısal Uyumluluk

Aydınlatma şartnamesi çoğu zaman armatür boyutuyla sınırlı kalır; oysa mimari entegrasyon için kritik olan montaj katmanıdır.

Trimless downlight şartnamesi yazarken şunları ekleyin:

Gömme derinliği (mm) ve tavan kalınlığı aralığı
Sıva toleransı (flush montaj için ±1 mm’nin üzerini kabul etmeyin)
Isı yayıcı materyal (die-cast alüminyum tercih edin, plastik gövde reddedebileceğiniz bir kriter olarak ekleyin)
Sınıf aralığının standartlaştırılması: aynı projede farklı üreticilerden gelen trimless armatürler arasında sıva seviyesi farklılığı oluşur

Trimless downlight uygulamalarında teknik detaylar için profesyonel downlight çözümlerimizi inceleyebilirsiniz.

Magnet ray sistem şartnamesi için ek maddeler:

Ray profil genişliği ve yükleme kapasitesi (kg/m)
Modül sayısı başına bağımsız devre çıkışı
Gövde ve ray renk uyumunun RAL kodu ile belirtilmesi

Magnet aydınlatma sistemlerinin teknik parametreleri için ilgili çözüm sayfamıza bakın.

4. Katman: Tedarikçi Nitelendirme Kriterleri

Bu katman çoğu şartnamede hiç bulunmaz; ancak teknik parametreler ne kadar iyi yazılırsa yazılsın, bu katman yoksa teknik uyumsuzluk denetimi yapılamaz.

Şartnameye eklenecek minimum tedarikçi kriterleri:

LM-80 / TM-21 test raporları — lümen düşüşü verilerinin bağımsız laboratuvar onaylı olması
IES fotometri dosyası — ışıklandırma simülasyonuna uygun format (Dialux/Relux’ta kullanılabilir)
CE ve ENEC belgesi — Türkiye pazarında CE zorunlu; ENEC ek kalite göstergesidir
Proje referans listesi — benzer ölçek ve kullanım tipinden en az üç tamamlanmış proje
Yedek parça garanti süresi — minimum 5 yıl driver ve modül erişimi

Sık Yapılan Yazım Hataları

Hata 1: “Eşdeğeri kabul edilir” ifadesi

Bu ifade teknik şartnamenin geçersizleşmesine en çok yol açan maddedir. “Eşdeğeri”nin sınırlarını tanımlamak için yukarıdaki parametreleri tek tek belirtin ve “eşdeğer teklifler Ra, SDCM, LM-80 belgesi ile desteklenecektir” ekleyin.

Hata 2: Renk sıcaklığını tek bir değerle belirtmek

“3000K” yazmak yeterli değildir. Tolerans aralığı ve MacAdam adımı olmadan birbirinden belirgin farklı görünen armatürler aynı şartnameye uygun sayılabilir. Yazım: “3000K ±100K, ≤ 3 SDCM.”

Hata 3: IP sınıfını genel tutmak

“Islak hacim için IP44” yazmak yerine kullanım senaryosunu ayırın: tavan montajı için IP44, yüzey teması riski olan alanlarda IP65. Dış mekan ve ıslak hacim uygulamalarında IP sınıfı seçimi için çözüm sayfamıza bakın.

Hata 4: Beam angle’ı şartnameden çıkarmak

Aynı lümen değerinde 25° ve 60° açılı iki armatür tamamen farklı aydınlatma etkileri üretir. Şartnameye beam angle eklemek ve tolerans belirlemek (örn. “±5°”) zorunludur; aksi durumda fotometrik simülasyonunuz sahadan ayrışır.

Şartname Kontrol Listesi

Aşağıdaki listeyi ihaleye çıkmadan önce her armatür grubu için gözden geçirin:

Fotometrik:

Lümen değeri ve ölçüm standardı (IES LM-79)
CRI / Ra minimum değeri
Renk sıcaklığı ve toleransı (K ± tolerans)
MacAdam adımı (SDCM)
L70 ömrü (saat)
UGR (uygulanabiliyorsa)

Elektriksel:

Montaj:

Gömme derinliği ve kesit uyumluluğu
IP sınıfı (kullanım senaryosuna göre)
Gövde materyali ve yüzey işlemi (RAL kodu)
Ağırlık ve statik yük değerlendirmesi

Belge:

CE / ENEC
LM-80 / TM-21
IES fotometri dosyası
Garanti belgesi (ürün ve driver ayrı)

Şartnameyi Proje Ekibiyle Koordine Etmek

Aydınlatma şartnamesi tek başına yazılamaz. Mekanik tesisat ve elektrik müteahhidiyle koordinasyon gerektiren üç kritik nokta:

1. Kablo altyapısı ve devre sayısı: DALI kontrol sistemi seçildiğinde her devre için ek kontrol kablosu gerekir. Bunu elektrik projesine yansıtmak şartnamenin erken aşamada elektrik mühendisine iletilmesini zorunlu kılar.

2. Tavan taşıyıcı sistemi: Magnet ray sistemlerde ray başına 15-25 kg’a varan yük, asma tavan taşıyıcılarını etkiler. Mekanik tasarımcıya yük tablosu iletilmelidir.

3. Isıl yönetim: Yüksek lümenli lineer armatürlerde tavan boşluğuna bırakılan ısı, mekanik tesisat hava kanallarıyla çakışabilir. Armatür yüzey sıcaklığı ve ısıl dağılım verisi montaj öncesinde mimari koordinasyona dahil edilmelidir.

Mimari projelerde aydınlatma koordinasyonu için proje danışmanlığı hizmetimizi inceleyebilirsiniz.

SSS

1. Aydınlatma şartnamesi ne kadar erken yazılmalıdır?

Ön proje aşamasında en azından fotometrik hedefler ve kontrol protokolü tanımlanmalıdır. Kesin şartname ihale dosyasına girmeden 4-6 hafta önce tamamlanmalı; bu süre tedarikçi nitelendirme ve simülasyon doğrulaması için gereklidir. Geç kalan şartname ya çok gevşek olur ya da ihaleyi yavaşlatır.

2. IES fotometri dosyası neden zorunlu olmalıdır?

Dialux veya Relux simülasyonlarında üreticinin sağladığı gerçek fotometri verisi yoksa yazılım genel küresel ışık dağılımı varsayımı yapar. Bu durum sahada ölçülen aydınlık düzeyi ile tasarım çıktısı arasında %20-40’a varan sapmalara yol açabilir. IES dosyası talebini şartnameye koymak simülasyon güvenilirliğini marka bağımsız hale getirir.

3. MacAdam adımı nasıl denetlenir?

Tedarikçiden ürün başına SDCM değerini gösteren test raporu istenir. Bu rapor bağımsız bir laboratuvar tarafından IES LM-79 standardına göre düzenlenmiş olmalıdır. Katalog üzerindeki “3 SDCM” ibaresi yeterli değildir; test raporu olmazsa şartname gereği ret sebebidir.

4. “Eşdeğer ürün” talebine nasıl yanıt verilmelidir?

Eşdeğer teklif sunan tedarikçiden yukarıda belirtilen tüm teknik parametreleri karşılayan belge paketi (LM-80, IES, CE) istenir. Parametre karşılaştırması tablo halinde yapılır; herhangi bir kriterin altında kalan ürün reddedilir. Bu süreç şartnameye madde olarak eklenmeli ve değerlendirme yetkisi mimar uhdesinde tutulmalıdır.

5. Driver garantisi ile armatür garantisi aynı mı olmalıdır?

Hayır, ancak birlikte değerlendirilmelidir. Armatür gövdesi için 5 yıl garanti sunan ancak driver için yalnızca 2 yıl garantisi olan teklifler ciddi risk taşır. Driver, armatürün en kırılgan bileşenidir ve L70 ömrünü doğrudan etkiler. Şartnameye “driver garantisi minimum 5 yıl, yedek parça erişimi minimum 7 yıl” yazılması önerilir.

Bu rehberdeki parametre listesini ve kontrol adımlarını kendi proje tipinize uyarlamak, tedarikçi değerlendirmesini kolaylaştırmak veya mevcut şartnamenizi gözden geçirmek için Ema Aydınlatma proje danışmanlık ekibiyle iletişime geçin. İvedik OSB’deki teknik ekibimiz şartname hazırlığından ihale sürecine kadar doğrudan destek sağlar.